Bütün Özellikleri ile Kardere / M. Şükrü GÜNDÜZ

Sayın E. Şükrü GÜNDÜZ'ün 1968 yılında kaleme aldığı ve KARDERE'yi bütün yönleri ile anlattığı 7 sayfalık tarihi araştırma ve incelemesini (kendi deyimi ile broşürünü) 44 yıl aradan sonra Kardere Köyü Dernek Arşivinden çıkararak sizlerle paylaşıyoruz. Sayın GÜNDÜZ, bu değerli çalışmasıyla Kardere tarihine çok önemli bir katkı da bulunmuştur. 1968 yılında Kardere'nin her yönüyle adeta fotoğrafını çeken bu çalışma, çarpıcı bilgi ve ilginç saptamalarla doludur. "Bütün Özellikleri ile Kardere" araştırma ve incelemesi baştan sona okuduğunda Kardere'nin sosyo-ekonomik gelişim ve değişim süreci daha iyi anlaşılacaktır. Kardere'liler ve bölgesel araştırmacılar için önemli bir kaynak olan bu örnek çalışma; ayrıca bizlere ve bizden sonraki kuşaklara da önemli bir sorumluluk yüklemektedir. Bu araştırma ve inceleme aynı zamanda toplumsal görevlerimizi yerine getirmek için bizlere yarım asır öncesinden yazılmış bir mektup'tur! Sayın E. Şükrü GÜNDÜZ'e bu çok kıymetli tarihi araştırma ve incelemesi için şükranlarımızı sunarız. Abdullah Bozdemir Kardere.Com BÜTÜN ÖZELLİKLERİ İLE KARDERE Şükrü GÜNDÜZ, 20 Eylül 1968 KURULUŞ VE TARİHİ Kesin olarak ne zaman ve kimler tarafından kurulduğu yapılan bütün araştırmalara rağmen bilinmemektedir. Ancak bazı eski kalıntılar ve kısmi araştırmalar neticesinde çok eski bir maziye sahip olduğu ve ta Selçuklular zamanında köyün mevcut olduğu bir zamanlarda Ermenilerin eline geçerek uzun yıllar hakimiyetleri altında kaldığı sonradan da tekrar eski bünyesine döndüğü anlaşılmaktadır. Hatta İstiklal savaşında defalarca Kürt ve Derebeylerinin istilasına uğradığı ancak o zamanın cesur ve gözünü budaktan esirgemeyen Karderelilerin tepkisi karşısında barınamayıp gittikleri şimdi bile hala hayatta olan yaşlıların hatıralarından anlaşılmaktadır. Ayrıca Ermeniler zamanında kritik ve önemli bir yer olarak elde tutulduğu şimdi harabe olan ve köyün muhtelif yerlerinde mevcut olan kalıntılardan anlaşılmaktadır. COĞRAFİ DURUM Hududu Doğusunda Bergisor (Gediktepe) batısında Şötke (Seringöze) güneyinde Aşağı İhtik (Bozoğlak) güney batısında Korkop (Dikyamaç) kuzeyinde Gülen Ormanları ve dağları ile çevrilidir. Yüz Ölçümü Yaklaşık olarak 400 kilometre karedir. Yer Şekilleri Kardere denizden 1400 metre yüksekliğinde bir yayladır. 600 metre yüksekliğinde Kale, 1000 metre yüksekliğinde Akkaş Dağı, 900 metre yüksekliğinde Bodbod Dağı, 1000 metre yüksekliğinde Poşovut Dağı ve Göllerin ardı dağı, 1000 metre yüksekliğinde Horovu dağı ve 1150 metre yüksekliğinde Sivri tepesi vardır. İklimi - Yağış Durumu ve Bitki Örtüsü İklimi tam bir kara iklimidir. Yazları kurak ve sıcak, kışları oldukça soğuk ve kar yağışlıdır. Yağmurlar ilkbahar ve sonbahar mevsimlerinde yağarlar. Kışın karın kalınlığı 70-80 santimetredir. Yüksek yerlerde bu oranın 1-2 metreyi bulduğu vakidir. Akarsuları Pek önemli bir akarsuyu olmamakla beraber kayda değer ırmak ve dereleri vardır. Bunların başında Karsor çayı gelir. Kollarını Çat deresi ve Sorgus ayrıca Akpınar derelerinden alarak uzun bir yolculuk yaptıktan sonra Gemine çayı ile birleşerek çoğalır. Kömür çayı ismini aldıktan sonra Kemah’ta Fırat’a karışır. Bundan başka Köyün sulama ihtiyaçlarını kısmende olsa gidermeye çalışan Gölün deresi (Horoç) Karapınar deresi, Hılasor deresi ve Şikar’da bulunan Şikar deresi ile uğruna 1951 yılında dernek dahi kurulan ve köye geldiği zaman sulama ihtiyacını tamamen karşılayacak olan Akpınar dereleri vardır. Gölleri Tabiat tarafından bahşedilen göl mevcut olmamakla beraber halkın kendi iş gücü ile meydana gelen birkaç havuz vardır. Bunlar sulama işinde kullanılan Büyük Göl, Karapınar (Vank) gölü, Çirik göl gibi göllerdir ki günün muayyen saatlerinde tutulup tamamen dolduktan sonra deşilerek sulama ihtiyacı kısmende olsa giderilmiş olur. Menba Suları Menba suları bakımından çok zengindir. Kardere yayla ve meralarının tamamında menba suyu mevcuttur. Bunlar Allah’ın Kardereli kullarına hediye ettiği birer armağandır. Başlıcaları : Karapınar, Sorgus pınarı, Soğuk pınar, Boğazınbaşı pınarı, Eninburnunun pınarı, Sürdek pınarı, Kavaklık pınarı, Holhol pınarı, Çayırbaşı pınarı, Cihanyurdu ve Akkaş pınarları, Şevketin pınarı vs. Mağaralar Çevrede kayda değer mağaralar mevcut değildir. Ancak köyün Vank mevkiinde Gıciğin evi denilen ve Horovu ve Şikarın taşta bir kaç kovuk ve mağara vardır. Kritik Arazi ve Turistlik Yerler Kritik arazi bir kaç yer müstesna yok denecek kadar azdır. Horovu, Şikarın taş, Tataryurdu ve dağda bir kısım yerlerde karsor deresi kritik arazilerdendir. Tarihi ve turistik yerlere gelince; Karsor deresi tam manası ve bütün açıklığı ile bize oranın tarihini anlatacak aydınlıktadır. 80-90 sene kadar evvel Ermenilerin buralarda kaldığı eserleri ile meydandadır. Buraların isimleri dahi Ermenicedir. Ayrıca köyün yakınında Vank denen yerde Ermenilerin toplanma bölgelerinden olduğu yapılan kazılardan ve araştırmalardan ve hala harebe olarak duran kilisenin ve Köşmer denilen yerde büyük bir Ermeni sarayının bulunduğu rivayet edilmektedir. Karsor deresinin bütün kayıt ve muameleleri yakın zamana kadar Ermenilerin üzerine idi. Merhum Amcam Ali Onbaşı hatıralarında çocukken Ermenilerin koyunlarının etini bile yediğini bile anlatmakta idi. İDARİ TEŞKİLAT Bir köy kuruluşunda bulunan bütün unsur ve kaideler mevcuttur. Bir Muhtarlıkla idare edilir. Bunun yanında 4 yedek 4’te asil olmak üzere 8 üye mevcuttur. Köy bekçisi kiziri, İmamı (Kadrolu), Öğretmeni ve Ebesi ile tam idare yetkilerini kullanarak idare etmektedirler. Ayrıca uzun müddet Nahiye olarak kalmıştır. Bugün hala bütün kayıt ve muameleler üzerine olmasına rağmen Bozoğlak köyünün gösterişi seven insanlar olmasından kavganın yerine sükut ederek onlara vermişlerdir. Köyde bir sağlık ocağı mevcuttur. İki adet Ebe halihazırda Kardere’de oturmayı uygun bulduklarından burada kalmaktadırlar. Jandarma ile her an temas halindedir. Asayişin iyi olması yönünden Jandarmalar bütün gününü Kardere’de geçirmektedirler. NÜFUS VE İSKAN Nüfus ayrımına gelince şöyle bir durum hasıl olmaktadır. Halkın bir kısmı İstanbul’da bir kısmı ise Köyde ikamet etmektedirler. Bu oran hemen hemen %50 civarındadır. Köydeki Nüfus                                                                                                       Kadın : 233 Erkek : 181 İstanbul'daki Nüfus Kadın : 116 Erkek : 165 Köyde azınlık ve mezhep ayrımı yoktur. Hep birbirine karışmış ve mutlaka bağlantısı vardır. MİLLİ EĞİTİM Okul Durumu Köyde halıhazırda bir ilkokul ve öğretmenlerin oturması için lojman mevcuttur. Köylülerin pasif kalması yüzünden başka okul yaptırılamamıştır. Hatta okul ve lojman harabe bir durumdadır. Halkın alakasızlığı yüzünden bu durum hasıl olmuştur. Kültürel FaaliyetlerSon 10 sene içerisinde halkta kültürel bakımdan bir faaliyet ve gelişme başlamıştır. Okuma yazma oranı Erkeklerde %50 den %75 ‘e Kadınlarda ise % 30 dan %55’e kadar yükselmiştir. Orta dereceli ve yüksek okullarda okuyanların sayısı ise yok denecek kadar azdır. Orta dereceli okul mezunu 8 yüksek tahsil yapan 4 kişidir ki bunların bir kısmı hala devam etmektedir. Ayrılanların ve tahsili tamamlamayanların sayısı ise 10 kadar vardır. Dergi Gazete ve Kütüphaneler Köyde çıkan ve yayınlanan dergi ve gazete yokturdur. Kütüphaneye gelince 1960 ihtilalinden sonra KARDERE KÖYÜ GENÇLİĞİ KÜTÜPHANESİ namı ile bir kütüphane kuruldu. Çok zengin kitap ve mecbualar vardır. Bunların sayısı 1000 kadar olur. Burası aynı zamanda köyün Oturma Odası'dır. Kış mevsimlerinde burayı bir genç çalıştırarak çay yapar ve kütüphaneye bir gelir sağlar. Gençler ve büyükler buraya toplanarak günün yorgunluğunu üzerlerinden atmaya çalışırlar. Gençlerden birisi tarihi romanlardan okur, yaşlılar ise heyecanla bu okunanı dinlemeye çalışırlar. Bunlardan başka köyde kayda değer eski eser yoktur. BAYINDIRLIK VE ULAŞTIRMA Ana YollarKardere kuruluş ve bulunduğu yerin özelliği bakımından bir kavşak ve köprü vazifesi görür. Her tarafa yolları muntazaman işler ve komşu köyleri birbirine bağlar. Yeni yapılan Şose ile de kazaya bağlanır. Bu yolun uzunluğu 33 kilometre kadardır. Ayrıca çok eskiden beri ve kışın köyü kazaya bağlayan bir hayvan yani patika yol vardır. Şikar deresini takiben Çaşkur durağı ve Eriç tren istasyonuna gider. 15 kilometre kadardır. Doğudan Gediktepe ve Hakbilir, batıdan Seringöze, Dikyamaç, Gülbahçe ve Karacalar güneyde Bozoğlak, Atma ve Çiğdemli kuzeyde ise köylülerin kışlık ihtiyaçlarını temin etmek için Gülen dağı yayla ve Karsor deresine giden yolları vardır. Araba ve Taşıt Durumu Halihazırda araba yok denilebilir. Şosenin yeni yapılması bakımından halkta bu gayeye karşı bir uyanma olmamıştır. Şimdiye kadar bütün ihtiyaçlarını hayvan sırtından temin ettikleri için araba kimsenin aklına dahi gelmemiştir. Şimdi köyde Aziz Tanyıldız’a ait bir traktör bir kaç tane kağnı arabası ve acemi ve kırtasiyeci Dernek idarecilerinin aldığı ve cami avlusunda kaderine terk edilmiş bir at arabası vardır. İstanbul’da şahıslara ait 2 Motosikletle 2 kamyonet mevcuttur. Temennimiz bu oranın çok çok artmasıdır. Köprü ve Tonajlar Kardere mıntıkası dahilinde hiç köprü yoktur. Yalnız köyü kazaya bağlayan Fırat üzerinde bir asma köprü Eriç istasyonuna bağlayan ve üzerinden ancak canbazların geçeceği bir tahta asma köprü birde Şikar deresinde Şoseyi karşı yakaya bağlayan taş köprü vardır. Baraj Kanal ve Tüneller Halihazırda bunların hiçbirisi yoktur. Yalnız bir baraj yapmak bütün Karderelilerin idealidir. Bu uğurda bir dernek bile kuruldu. 17 senelik bir maziye sahip olan bu dernek sermayesi bakımından faal bir vaziyettedir. HaberleşmeBir cemiyetin en elzem ihtiyaçlarının biride haberleşmedir. Maalesef Kardere’de bu ihtiyaç giderilememiştir. Bilhassa kış mevsimlerinde bu dert daha da fazla rahatsız etmektedir. Kütüphane de bulunan ve jandarmaya bağlı olan bir telefonla bu ihtiyaç giderilmek istense de yukarıda izah ettiğim gibi giderilememektedir. Telefon arıza yaptığı ve kış mevsimlerinde haberleşme bin bir müşkülat ve zorlukla hayvan sırtından yapılmaktadır. Bütün arzumuz bir postahane ve otomatik telefona kavuşmaktır. Radyo Miktarı Bugün köyde halihazırda elliye yakın radyo vardır, gün geçtikçe de bu miktar artmaktadır. Ayrıca bir kaç tane ve çok az denecek kadar da eski ve yeni model pikap vardır. Telefon DurumuYukarıda da izah ettiğim gibi Kütüphane de bulunan ve Jandarmaya bağlı olan bir telefon mevcuttur. Bu telefonla kazada postahaneye bağlandığı zaman şehirler arası muhabere yapılmaktadır. TİCARET VE ÇALIŞMA Kardere’de ticaret denince akla gelen şey halkın kendi ihtiyaçlarını karşılayabilmesi için durup dinlenmeden gayret ve enerji sarfetmesidir. Modern bir çalışma ve mototları henüz yerleşememiştir Kardere’ye. Ta 50 sene evvelki çalışma nasılsa bugünkü de maalesef aynı, değişen hiçbir şey yok; yalnız insanlar değişiyor. Eskiler gidiyor yerlerine yenileri geliyor. Kardere’de herkes gücünün nisbetinde çalışmak mecburiyetindedir. Başlıca geçim kaynağı rençberliktir. Bunun yanında çok önemli bir rol oynayan gurbetçilikte vardır. Kardere’de köydeki çalışma ile geçinenlerin oranı %15 civarındadır. Bunun haricinde kalanlar iki şekilde geçinebilirler. Birincisi köydeki emeklerinin karşılığı ikincisi ise Gurbetçiliktir. Arazinin çok geniş olmasına rağmen sulama suyunun kifayet etmemesi yüzünden tam manasıyla verim alınamamaktadır. Ancak sulanabilen yerlerden Vank, Yazı, Çayırbaşı ve Şikarın dereden istenilen randımana yakın bir verim alınmaktadır. Elde edilen başlıca mahsuller arpa, buğday, çavdar, fig, yonca, görünge ve çok az miktarda da darı dır. Yayla ve Meralar Kardere yayla ve mera bakımından zengin sayılacak bir niteliğe sahiptir. Başlıca yaylaları Sorgus, Tataryurdu, Sarıkızın kurunu, Boğazınbaşı, Pınarınbaşı, Aktaş, Soğukpınar, Tozluca ve birkaç tane daha kayda değer yaylaları mevcuttur. Bu yaylalara ilkbahar mevsiminde köyün sığır ve davarları çıkar sonbahara kadar kalır. Yürüyemeyecek bir halde yaylaya çıkan hayvanları yayla dönüşü sahibi bile tanımakta güçlük çeker. Sebebine gelince çok kuvvetlenir ve semiz bir vaziyette dönerler. Meraları Yayla gibi merada çok geniştir. Buralarda hayvanlar otlatılır ve otun bol olan yerlerinden de kışlık ihtiyacını temin etmek maksadıyla biçilir, köye getirilip kurutulduktan sonra “Merek” denilen depolara yerleştirilir. Esnaf ve SanatkarlarKardere yukarıda izah ettiğim gibi rençberlikle ve gurbetçilikle geçimi temin eden bir köy olduğu için esnaf ve sanat dalında gelişip inkişaf edememiştir. Yalnız bazı ufak denecek çapta ve köydeki ihtiyaçları temin edebilecek kadar sanatkar vardır. Bunlar 2 doğramacı, 4 tane marangoz, 10 tane duvarcı ustası, 2 kalaycı, 1 demirci, 2 nalbant ayrıca faal vaziyette ve çok güzel iş yapan 2 tanede bakkal vardır. SAĞLIK VE SOSYAL HİZMETLERKöyde şimdiki durumda iki tane ebe mevcuttur. Bunlardan güçleri ve bilgileri nispetinde istifade edilmektedir. Ayrıca 1965 planına alındığı halde hala yapılamayan birde sağlık ocağı projesi vardır. Bunun yegane sorumlusu civar ve komşu köylerdir. Sağlık ocağıda yapıldığı an bu dertte kısmende olsa ortadan kalkmış olacaktır. Başlıca hastalıkları kışın sert geçmesinden meydana gelen girip, nezle ve üşütmeden hasıl olan hastalıklardır. ORMANCILIK Köyümüzde orman mevcut değildir. Ancak köye 20 kilometre uzakta olan ve hayvanla ancak 4 saatte gidilen Gülen ormanları vardır. Halk ihtiyacını gerek kaçak gerekse müsadeli olarak buradan temin etmek mecburiyetindedir. 1951 senesinde Yukarı İhtik Köyü Su İşlerine Yardımlaşma Derneği adı altında kurulan dernek 1960’dan sonra isim değiştirerek Kardere Köyünü Kalkındırma Derneği adını aldıktan sonra, bütün davalara yatırım yapmaya başladı. Bu arada 1962 senesinde Köyün üst kısmını yani Köyünbaşı mevkiini ve buralardaki tarlaları istimlak ettikten sonra Keçiyi kaldırdıktan sonra bir fidanlık meydana getirdi. Erzurum Orman ve Fidanlık Müdürlüğünden alınan Çam, Meşe, Badem, Kuskus ve birkaç çeşit fidan alarak burayı fidanlık yaptı. Şimdi hakikaten göze çarpacak kadar iyi oldu, temennimiz buranın daha fazla büyütülerek ve fenni olarak bir fidanlık yapıp halkın ağaç sevgisini daha fazla artırmaktadır. Halkın ormana karşı sevgisi sonsuzdur. Ağaç dikmek ve büyütmek her Karderelinin idealidir. MEYVA VE SEBZECİLİK Köyde meyva ve sebzecilik yapılmakla beraber ihtiyaçlarını dahi temin edememektedir. İklimin sert olması sebebiyle zamanında yetiştirilememektedir. Başlıca meyvaları kayısı, erik, dut, ceviz, elma, cüzi miktarda da armut, vişne ve üzüm yetiştirilmektedir. Bunlardan başka köyde kavak, söğüt ağacı bol miktardadır. Sebzeciliğe gelince ıspanak, lahana, patates, fasulye, soğan, kabak ve cuzi miktarda da domates, biber ve salatalık yetiştirilir. HAYVAN VE MİKTARLARI Karderede hayvancılık normal sayılabilir. Başlıca hayvanları ve miktarları aynen şöyledir. İnek ve Düğe       110 Öküz ve Boğa 120 Katır 70 Merkep 40 At ve Kısrak 5 Koyun ve Kuzu 1300 Keçi 100 Bunların yanında halkın tavukçuluk ve arıcılığa da sempatisi vardır. Her evde kendi ihtiyacını karşılayacak kadar tavuk ve bir kaç kişide arı mevcuttur. Ayrıca köpek kedi gibi hayvanlarda ihtiyaç ya da zevk bakımından beslenilir. SANAYİ Sanayi bakımından çok geri kalmıştır. Bunun sebebi ise halkın gurbetçiliğe çok önem vermesidir. Yukarıda saydığım sanatkarlardan başka İstanbul’da çalışan Elektrikçi, Radyocu, Tesviyeci, Tornacı, Kaynakçı, Kahveci, Hancı, Büfeci, Garson gibi sanatkarlar mevcuttur. İÇTİMAİ DURUM Dili Kardere’nin dili öz Türkçe’dir. Tatlı bir şivesi vardır. Aile Anlayışı Çok iyidir. Fertler arasında karşılıklı sevgi saygı son derece memnuniyet vericidir. Aile reisi baba'dır. Onun nüfuz ve yetkisi sonsuzdur. Dini Müslümanlıktır. Halk dinine çok bağlı ve sadıktır. Kışın köyde köy imamı tarafından kuran kursu açılır. Bu kurs çocukları dini yönden geliştirmek için çok faydalı olur. İmam kadroludur. İbadethaneler Güzel bir mimariye sahip olan bir cami-i vardır. 1967 senesinde birde hoperlor alındı ki bunun faydası daha da fazla. Yakın köylerden dahi Kardere’de okunan Ezan işitilmektedir. Aşiret ve SülalelerAşiret yoktur. Yalnız insan cemiyetlerinde mevcut olan akrabalılıklardan ileri gelen sülaleler mevcuttur. Bu sülalelerin birbirleri ile mutlak surette ilişkileri ve bağlantıları vardır. Başlıcaları şunlardır: Mollagiller (Gündüzler), Ostikgiller (Tanyıldızlar), Vezirgiller (Yüceller), Çakargiller, Mıslıgiller (Canpolatlar), Şakirgiller (Yenigünler), Molla Bekirgiller (Mollar), Tüccargiller (Tanyıldızlar) dır. Kanuna Karşı Anlayış Halkın kanuna karşı saygısı sonsuzdur. Kurulduğu günden bu güne kadar kanuna karşı hürmetsizlik vaki değildir. Kanuna karşı gelen asiler kati surette Kardere’de yaşayamazlar. İDARİ BÖLÜM Köy teşkilatını kapsayan bütün halk ve selahiyetlere haizdir. Cemiyetçilik son derece ilerlemiş bir durumdadır. Muhtar ve İdare Heyetine saygı sonsuzdur. TEŞKİLAT DURUMU İçme ve Kullanma SuyuKöyde halihazırda içme ve kullanma suyu ihtiyacı karşılayacak kadar boldur. 6 adet çeşmesi ile birde hem içme hemde kullanma suyu ihtiyacının hemen hemen yarısını gideren Horoç deresi vardır. Yalnız sulama suyu çok az olduğundan ihtiyacın ancak %30’u giderilmektedir. Aydınlatma Kardere’de elektrik maalesef yoktur. Halk aydınlatma işini petrol ve lüks lambaları ile halletmektedir. Şimdilik 30-40 adet lüks lambası vardır. Durumu iyi olan aile ve düğün, toplantılarda bu lamba ile ihtiyacı giderme cihetine gidilmektedir. ASAYİŞ DURUMU En Çok İşlenen Suçlar Kardere’ye asayiş bakımından doğunun İsviçre'si demek tahminime göre övünmek ve methedilmek gibi birşey olamaz. Kurulduğu günden bugüne kadar tek bir kişi öldürülmemiş ve cinayet olmamıştır. Bu da biz Kardereliler için iftihar edilecek bir durumdur. Suç işlemek Kardere’de en ayıp ve en vahşice bir olay addedildiğinden bu cihete hiç bir zaman yönenilmemektedir. En çok işlenen suç ve mahkemeye intikal eden davalar orman davalarıdır. Köylü kışlık ihtiyacını temin etmek için ormandan odun keser ve yakalandığı anda iş mahkemeye intikal eder. Bunun da başlıca müsebbi Orman İdaresi'dir. Sebebine gelince köylüye 1 ay haktanır, bunu da ta kasım ayında verir ki o zaman Kardere’ye kar yağmış olur. SONUÇ VE NETİCELER İşte yukarıda Kardere’nin bütün özelliklerini sayıp döktük belki noksan tarafları kaldı. Ama birazda da olsa aydınlattığım için memnun ve bahtiyarım. Son olarak 1951 senesinde kurulan dernek hakkında da bir kaç laf ettikten sonra son vermek mecburiyetindeyim. 1951 senesinde O zamanın aydın ileri görüşlü Karderelileri bir araya gelip kafa kafaya verip epey bir zaman uğraştıktan sonra bu derneği Yukarı Ihtik Köyü Su İşlerine Yardımlaşma Derneği namı altında kurmuşlar. Zamanın iyi olmaması ve halkın bu işi iyice kavrayamaması yüzünden ilk zamanlar önemli bir yararlık gösterememiş. 1960 senesinde Derneğin merkezi İstanbul’a alındı. Halkın kısa zamanda benimsemesi ve her bakımdan yardımcı olması derneğin birden bire kendisini göstermesine yol açmıştır. Bu ara ve hala devam edegelen bir huzursuzluk baş göstermiştir. Aynı şahısların birkaç sene devamlı idareyi ellerinde bulundurmaları fuzuli yatırım yapmaları ve Derneği babalarının bir çifliği gibi görmeleri neticesinde halkın idarecilere karşı itimatını sarsmış ve muhalefet doğmuştur. Bunun gerek madden gerekse manen çok zararları görüldü, şimdi bile bu ikilik mevcut. Neden bu durumlar hasıl oldu. Niçin bunun önüne geçilmiyor. Bunda her Karderelinin kendine göre hatası var.Yapacağımız tek çare ta başından beri olan hadiseleri bi taraf kalarak incelemek, haklıyı haksızı ayırıp kamu oyuna sunmak, kötüleri aramızdan çıkarıp memlekete faydalı ve yararlı insanları iş başına getirip onlardan istenildiği şekilde faydalanmak. Ayrıca fert olarak da üzerimize düşen işlemleri tam layıki ile yapıp, memleketimize faydalı birer insan olmak için elimizden gelen herşeyi yapmalıyız. Bunun da bütün sorumlusu memleketin her an vazife beklediği gençler değilmidir. SON : 20 EYLÜL 1968 Memleketime karşı olan borcumu kısmen de olsa ödemek için bu broşürü yayınlamak mecburiyetinde kaldım. Bütün dertlerini özelliklerini madde madde sayıp döktüm. Temennim şimdiye kadar nedense yapılmayan işlerin bu broşürden meydana çıkarıp en kısa zamanda halledip ve müreffeh bir Kardere meydana getirmektir. Eğer bunları yapabilirsek ne mutlu biz Kardere gençlerine. Zaten vazifemiz değilmi ki. Bir memleketin gençliği ne kadar aydın, uyanık ve ileri görüşlü olursa o memlekette yapılmayacak bir şey olamaz sanırım. Vatan için çalışanlara başarılar. Yazan : Şükrü GÜNDÜZ - 20 Eylül 1968 Kaynak : Kemah Kardere Köyü Dernek Arşivi Yayına hazırlayan : Abdullah Bozdemir, 20.02.2011 Kardere.Com

Kanadalı Diplomat Elizabeth MacCallum

...
Topraksu, 1964 KANADALI BİR MİSAFİRİMİZ TÜRK TOPRAĞINI ISLAH EDEN KÖYLÜLERE MANEVİ ŞEKİLDE YARDIM VERİYOR Topraksu’yu ziyaret edenlerin ekseriyeti, danışma için uğrayan memur, mühendis ve teknisyen arkadaşlarımız, malumat ve yardım arayan çiftçiler ve yurdumuzda ziraatın gelişmesi için her türlü meslek ve sanat’ta çalışan vatandaşlarımızdırlar. Bunları her zaman bekleriz. Bazen de beklemediğimiz bir misafir kapımızı çalar. Örneğin Miss Elizabeth MacCallum, Kanada’nın emekli ilk hanım diplomatı, ki Şubat’ın parçalı bulutlu yer yer yağışlı bir gününde makamımıza gelip küçük barajlara dair neşriyat aradığını söyledi. Saçları bembeyaz ve küçük bentlerin yapılışını tecessüs eden emekli hanım diplomatlarını makamımızda az görmüşüzdür. Misafirimizi soruşturmaya çektik. Soğuk bir günde neden neşriyat arıyordu? AID gibi hangi yabancı teşkilat veya hangi mezhebin sayesinde çalışıyordu? Arkadaşları kim? Gayesi ne? Ziraat tahsilini nerede yaptı? Misafirimiz, hemen hemen mülakattan kaçamıyacağını anlayıp, gülümseyerek tahminlerimizi birer birer tashih etti.     Ziraatta beş altı senelik tecrübem var ise dedi, zirai tahsilim maalesef hiç yok. Kanada da Üniversite mezunu olduktan sonra New York’un Columbia Üniversitesinde ziraat değil siyasi bilgi ve Avrupa tarihini iki sene daha okudum. Her hangi bir yabancı teşkilatın temsilcisi değilim. Mezhep sayesinde çalışanlardan da değilim. Columbia Üniversitesi’nden ayrıldıktan sonra Amerika’nın tanınmış Dış Siyaset Cemiyetin İdare heyeti ve üyeleri için yakın ve ortadoğu meseleleri inceledim ve mebus, profesör, gazete ve dergi müdürlerinin bu mevzularda kullandıkları Dış Siyaset Raporları yazdım. Birkaç sene böyle geçti, sonra koskoca şehrin gürültüsünden rahatsız olup, şifa buluncaya kadar Kanada da sekizbuçuk dönümlük bir arazide kendi ellerimle sebze ve meyve yetiştirdim, mecmualar için yakın ve ortadoğu hakkında makaleler yazdım. Nihayet başkentimiz Ottowa’ya taşındım. Dışişleri Bakanlığımızda çalışmaya başladım. San Francisco Konferansında ve zaman zaman Birleşmiş Milletler Genel Kurulunda Kanada’lı delegasyonun bir müşaviriydim. 1954 -56 yıllarında Lübnan’da Kanada’nın ilk hanım maslahatgüzar sıfatıyla çalıştım, sonra Ottowa’ya döndüm. Bizde diplomatları ekseriyeti altmışbeş yaşlarına kavuştukları gününde emekliye ayrılırlar. Ben ise, o günün arifesinde yüzümü Türkiye’ye çevirerek vapura bindim geldim. Gayemi sordunuz. Sizinkine benziyor galiba. Karınca kaderince Türkiye’nin toprağını korumak ve toprağa bağlı olan insanların hayatlarını kıymetlendirmek - işte, böyle bir şey. Sebebini arıyorsanız, bunun ifadesi kolay. Babam bir müddet Maraş’ta öğretmenlik yapıyordu, ben de Maraş’ta dünyaya geldim. Çocukluğumu Türkiye’nin çok sevdiğim dağlarında, ovalarında geçirdim. Beni besleyen toprak Türk toprağı idi. Yıllar boyunca ebeveynim ağabeyim ve ailesiyle İstanbul’da oturdular. Şöyle ki Kanada da kendi vazifemi görürken bile Türkiye’nin hasretini daima çekerdim. Artık Türkiye’de kimsem kalmadiyse, yine de hayatımın bu kısmını başka bir memlekette geçirmek istemiyorum. Asıl eş dostlarımı Türkiye’nin toprağına bağlı olanlar ve bu memleketin ormanlarını koruyan ve genişleten insanların arasında buluyorum. Türkçeyi okumak üzere 1960 yılında İstanbul’da otururken köylülerin şehre nasıl akın ettiklerinin farkındaydım. Sebeb aramak lazım değildi. Toprak her gün karış karış değil, dönüm dönüm, ton ton denize akarken, ilk felaketzedeler köylü olacak tabii. Bire iki, bire bir veren tarlaların sahipleri elbette yorganlarını sarıp şehre geleceklerdir. Aksi takdirde çocukları köyde aç kalacak. Ama toprağın aşınıp taşınması ve köylülerin şehirlere akın etmeleri bu hızla devam ederse, sonuç herkesin bildiği fecaattan başka şey olamayacağını hüzünle çok düşünürdüm. Hayatlarını ağaçlandırmaya feda eden Türk ormancılar, bu memleketin toprağının ıslahını sağlayan ziraatçılar ve yenilmeğe razı olmayan köylülere katılmak istedim. Ama nasıl? Nerede? Ne tarzda? Bir gün, Türkçeyi az buçuk konuşabildiğim zaman, Ankara’ya geldim. Orman Umum Müdürlüğünde ağaçlandırma şube müdürü bana Kemah’a bağlı bir köyün durumunu anlattı. Bu 80 haneli Kardere Köyü idi, ki erozyonun neticeleriyle baş başa kaldığı zaman yenilmeğe razı olmadı. Teşkilatlandı, köyün dağılmasına karşı çıktı. Köylüler halen orman dikmek istiyorlardı. Kimi köyde, kimi İstanbul’da. Böylece İstanbul’a dönüşümde köylülerin bazısıyla görüşmem mümkün olurdu. Duyduğumu beğendiysem, köye de gitmem münasip sayılırdı. Dedi. İstanbul’da Kardere’lilerle görüştükten sonra, ilk defa olarak köylülerin şehirlere akın etmeleri, Türk toplumun başlıca problemin çözümü için bir vasıta olabildiğini hayretle kavradım. 1951 yılında kurulan Kardere Köyünü Kalkındırma Derneği ilkin yalnız köyde oturanlardan müteşekkil idiyse, şimdi dernek merkezi İstanbul’da, şube köyde; dernek başkanı İstanbul’da, şube başkanı köyde; idare heyeti İstanbul’da, üyelerin yarısı İstanbul’da dernek programının tatbikinde önemli yardım verebilen köy muhtarı ve ihtiyar heyeti ise köyde tabii. Teşkilatın böyle ikiye bölünmesi nazariyet itibariyle her ne kadar müessif ise, icraatta iyi netice verebilir. Herkes köyde otursaydı - ve şimdiki vaziyette bunun imkanı yok, programlarında noksanlık bulunsaydı bile herhalde ellerinden geldiği kadar yaparlardı. Üyelerin hepsi bir arada İstanbul’da çalışmak zorunda olsaydılar – ki Allah göstermesin - köye dönmek arzusunda olup herhalde köyün gelişmesi için az olsa bile birkaç çare bulurlardı. Ama iki ayakta yürüyen dernek çok daha çabuk ilerleyebilir. Şehirde çalışanlar bilirkişilerle görüşebilirler, köye yeni fikirler nakledebilirler ve zaman zaman bağış sağlamak durumundadırlar. Kendi payını da verirler. Her programda her üyenin manevi ve maddi payı var zaten. Programlar hazırlanırken, demokratik kaidelere dayanarak, başkan ve idare heyeti ve üyeler - hem şehir de hem de köyde - birbirleriyle mümkün olduğu kadar buluşuyorlar; herkes düşündüğünü söyleyebilir.   Köydeki üyeler nakdi ve ayni yardım vermektedirler ve lüzumlu olan beden işinin hepsini bedava yaparlar. Bu arada programın tatbiki için fazla sermaye tedarik etmek lazım olduğu zamanlarda, şehirdeki üyeler davranıp bir eğlence akşamı tertip ederler veya başka bir suretle parayı biriktirirler. Nitekim şehirdeki merkez teşkilat ve köydeki şube birbirini destekleyip tamamlıyorlar. Ne yazık ki şehirlere akın eden köylülerin ekseriyeti için böyle teselli ve cesaret verici teşkilatlar henüz mevcut değillerdirler. Bu teşkilatların faydaları çok - fertler için ümit ve bir gaye, köyler için yeni bir hayat, şehirler için kurtuluş, millet için yeni kuvvet.  Kardere Köyünü Kalkındırma Derneği şimdiye kadar ne yapmıştır? İlkin köy için bol bol içme suyu sağlayıp güzel büyük bir çeşme yaptılar. Sonra sulama suyu için küçük bir gölcükten köyün öte yanına kadar bir beton ark. Dernek odasında soba, masa, sıra, sandalye, lüks lambası ve raf koydular ve raflarda dörtyüzelli kadar kitap ve mecmua. Bir de pilli radyo. Kış günlerinde köylüler kütüphanede sıcak çaylarını içip bol bol kitap okurlar, radyoyu dinlerler, kervan geçmez bir muhitte milli ve beynelminel meseleleri müzakere ederler ve yaz için programlarını tertip ederler.    Köyde cami var, imam var, kahvehane yok. Ebe var, eczacı yok. Çatısı kiremitle döşenmiş bir okul var. Okulda yedek subay öğretmeni tek başına beş sınıfta 64 çocuğa ders veriyor. Defter, kalem, silgi dernek tarafından veriliyor. Dernek de okul civarında İstanbul orman fidanlığı tarafından bağışlanmış olan bin kadar fidan dikti, şimdi büyüyorlar; hem okulun hem de köye gelen yolun süsü olacaklar. Köyde halen 400 meyve ağacı var - kayısı, erik, dut, elma, armut, bir de ceviz. Dernek bunlara bu sene 300 kadar kayısı ağacı katmak istiyor. Köy güzeldir; hava, manzara fevkale dirler; ama kışın orada bulunan 400 kişinin arasında yaşları 15 den büyük olan yalnız 50 erkek var. Köy evlerinde yaşları 7 den küçük olan 120 çocuk yemeklerini bekliyorlar. Asıl dava, toprağın şimdiki verimsizliği, sulama suyun yetersizliği, nakil vasıtaların hayvan olması ve hastalar için tıbbi yardımın mevcut olmamasıdır.Bu son meselede, Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı tarafından ilan edilen yeni program, Kardere ve etrafındaki köylerin hepsine teselli ve ümit getiren bir haber idi. Bu sene Kardere Köyünde on yataklık bir sağlık ocağı imece ile yapılacak. Araziyi köy ve köylüler bedava verdiler. Dernek ise sağlık ocağının etrafında çam fidanları dikecek. 1965 de, Sağlık Ocağı faaliyete geçince, ilk defa olarak doktor, hemşire, ebe ve sağlık memurundan müteşekkil bir sağlık heyeti Kardere’de oturarak jeep’le civar köyleri mütemadiyen dolaşabilecektir. Kemah’tan yeni yapılan jeep ve kamyon yolu yavaş yavaş ilerliyor ve köylüler sevinçle büyük buldozere yardımlarını bağışlamaya hazırlanıyorlar. İnşallah, bu sene diyorlar, inşallah bu sene yol kapılarımıza gelecek. Şimdiye kadar ekin ve başka herhangi bir yük yalnız beygir, katır veya merkep sırtında taşınmaktadır. Ekinleri de taşımak için, dar ve dik patikaları kullanarak, günde iki sefer şoseye inilip gelinir. Oduna çıkacak olurlarsalar, köylüler baltalığa 12 saatte yalnız bir defa gidip dönebilirler. Geçen sene baltalığa giden yolunu yer yer ıslah ettiyseler, yine de hayvanlar ve insanlar için zor, yorucu ve tehlikelidir. 1964 yılında köylüler yalnız yol ve sağlık ocağın yapılmasıyla yetinmeyecekler. Kereste bulup yeni bir kütüphane ve ikinci katta bir oda yapma niyetindedirler. İlle de tarlaları için kafi miktarda sulama suyu sağlamak istiyorlar. Sonbaharda saban sürmeden evvel tarlaların sert topraklarını su ile yumuşatmak üzere beton arkta sulama suyunu akıttırıyorlar ama günde üç dönümden fazla sulatamıyorlar. Gölcükteki su tükeniyor. Ertesi güne kadar beklemek zorundadırlar ve ertesi gün tekrar yalnız üç dönüme su verebilirler. Köy civarlarında 1500 dönüm kadar tarla varmış. Ocak ayında dernek üyeleri kati karar verdiler: Bu sene derede baraj yapılacaktır. Herkes şimdi bent yapımını okuyor, sel yataklarının onarımını da. Masraflarını hesaplaşıyorlar, lazım olan sermayeyi nasıl temin edeceklerini düşünüyorlar. İlkbaharda Topraksu’yun yardımıyla faaliyete geçecekler. Değirmen ve köyün elektriklendirilmesi halen mevzubahis değil. Bunlar başka zamana bırakılıyor. Şimdiki dava mahsulün arttırılmasıdır. Maziye bakabilenler, köyün ardındaki tepede büyük bir çam ormanı görebilirler. Dördüncü Murad’ın vaktinde orada idi ve birinci Abdülhamid’in bile. Ama gittikçe ağaçlar azalıyor, altlarındaki güzel kuvvetli toprak aşağıdaki tarla sahasına kayıyor, uzun yıllarca bu saha çok verimli oluyor. Sonra yukarıdan kayan ve tarla sahasını kaplayan toprak değişiklik oluyor, hiç de verimli değil artık. Taşlar da inmeye başlıyor… Nitekim bizim zamanımızda harmanda tarlaların bazısında bire sekiz alınıyor, bazısında bire dört, bazısında yalnız bire iki. Harmandan sonra kadınlar tarlalara su verirken, küreklerin şakır şakır taşlara çarpması, su tükeninceye kadar ta uzaktan duyulur. İstanbul’da derneğin genç başkanı - ki 1959 da bu vazifeyi kabul etti - komşu köyden gelen iki genç ormancı dostlarıyla sık sık buluşurdu. Tarlalarınızın daha verimli olmalarını isterseniz, dediler, selleri ve taşların yukarıdan tarlalarınıza kaymalarını önlemek isterseniz, odun, kereste isterseniz, havada, toprakta mütemadiyen nemli isterseniz, tepede ağaç dikin dediler. 1960 yılında dernek tepedeki geniş sahayı ağaçlandırmaya karar verdi. Muhtar ve köy ihtiyar heyeti bu sahayı yasak bölge yaptılar. Hayvan, sürü giremez, keven otu kazılmaz. Ve müstakbel ormanın şerefine köylüler 750 keçilerini kaldırdılar. Eylül 1962 de Kemah Kaymakamı ve Jandarma Kumandanı ve Orman Bölge Şefiyle beraber Kardere köyüne çıktığımda, köylüler ormanları için henüz fidan alamamışlardı. Benim Erzurum’a iki maksatla gitmemi arzuladılar. İlk istekleri bir orman yüksek mühendisinin köye gelmesiydi. Orman için ayrılan sahadaki toprağı görsün dediler. Müsait olan ağaçların nevilerini söylesin; ve toprağı ne tarzda hazırlayacağımızı göstersin dediler. Ayrıca fidanların sağlanmasını istediler.     Erzurum’da ormanlık fidanlık müdürüyle birkaç gün sonra görüşebildim. Elemanın az olduğunu anladım ama fidanlık müdürü - ki iki vilayette her yerde çok aranıyordu - Kardere’lilerin hikayesini duyar duymaz kendisinin şahsen köye gitmek istediğini söyledi. Yanına bir arkadaş alıp gitti, köylülere toprağı nasıl hazırlayacaklarını yaptırarak gösterdi ve köy muhtarına, Erzurum’da fidanlarla nasıl muamele ettiklerini görsün diye, fidanlıkta birkaç gün geçirmesini teklif etti. Muhtar ve arkadaşı, Erzurum’dan dönüşlerinde 13.500 fidan ve 140 kilo badem beraberinde getirdiler.       Geçen sene de Erzurum fidanlığın tarafından tekrar fidan ve tohum verildi. Köydekiler, erkek, kadın, çocuk hepsi yemeklerini yasak bölgeye götürüp fidanları diktiler, badem, palamudları ektiler. Kıvançla bakınıp şimdi yer yer teraslaşmış 38 dönümlük bir sahada yüzbin kadar küçük ağaç görüyorlar. Ekseriyeti badem ki kurak yerlerde ve kayalıklarda çabuk biter; kökleri toprağı ve taşları iyi tutar; çiçekleri açılınca köyde bal ihtihsalı yeni bir gelir kaynağı olacak; ayrıca köylüler badem mahsulünü dört gözle bekliyorlar. Bademden başka, 25.000 - 30.000 huş, çam, meşe, iğde, karaağaç, akasya ve dağ akçaağacı var, ki ormanın başlangıcı sayılır. Gittikçe orman genişletilecek. Bir kaç senede bütün tepe yeşilliğe bürünmüş olacak. Bu arada tarlalar için suni gübre alınıp alınmayacağını bilmiyorum. Şimdiki vaziyette köylüler on dönüm için ortalama bir ton gübre verebiliyorlar. Bu az dır. Yol gelsin, sonra bu meselenin halledilmesi için herhalde çare bulurlar. Başta gelen mesele 1964 programının tatbikidir. Bunda, hükümetin yardımıyla muvaffak olurlarsa, artık İstanbul da oturanların çoğu kendi ev barkına dönebileceklerdir. Köy kalkındırmanın imkanlarının güzel bir misalini getirerek, temiz havada çok özledikleri hayata kavuşacaklardır. Ve misafirimiz, bentler hakkındaki istediği broşürleri alıp aramızdan ayrıldı.
Kaynak : Kemah Kardere Köyü Dernek Arşivi, Yayına Hazırlayan : Abdullah Bozdemir (Kardere.com), 22.3.2011

Kardere Doğa ve İnsan Manzaraları-2

"Heyet diye ben buna derim" / İsmail HİÇDÖNMEZ

Yaşanmış bir hatıra;
“işte ben buna heyet derim” Yine bir yaz mevsimiydi. Ben her yıl olduğu gibi yaz tatilimi köyde, kendi köyüm olan Kardere’de geçiriyordum. O yıllarda Aksu projelerini gerçekleştirmek için Başkan Orhan amcayla (merhum Orhan Bozdemir) sürekli birlikte hareket ederdik. Her akşam gerek kütüphanede gerekse başkanın evinde toplantılar yapardık. Başkan her toplantıya beni mutlaka davet eder ve bizlerin de fikrini alırdı. Bir akşam yine bir karar almak için bizleri topladı köy hizmetlerinden dozer alabilmek için bir dilekçe yazalım, sonrada vilayete gidelim, valiliğe çıkalım. Şeklinde bir karar alındı. Bu iş için başta köy muhtarı, dernek başkanı, ihtiyar heyetinden bir kişi bir de beni seçtiler. İtiraz etmeme rağmen başkan çok ısrar etti. Mutlaka geleceksin dedi. O akşam toplantıdan sonra oturduk valiliğe bir dilekçe yazdık. Dilekçemizde öncelikle güvenlik yolu istedik; yangın önleme yolları istedik, yayla yolları istedik, gezginci arıcılığı yaygınlaştırmak ve geliştirmek için yol istedik; yaylalara çıkabilmek için yol ihtiyacının var olduğunu belirttik buna benzer birkaç madde daha ekleyerek gerekçeli bir dilekçe yazdık. Dilekçeyi o gece evde ben daktilo ettim. Muhtar ve başkan da sabah imzaladı ve sabah erken den vilayete doğru yola çıktık.

Başkan, dönemin muhtarı, heyetten bir kişi ama şu an hatırlayamadım bir de ben. Valiliğin önüne aracımızı park ettik. Doğru içeri girdik. Kapıda polisler vardı bize hiçbir şey sormadılar. Bütün valilikteki birimlerin kapıları sonuna kadar açıktı. Çalışanları çok rahatlıkla görebiliyor hatta başımızla selam veriyorduk. Derken ikinci kata merdivenlerden çıktık. İçeride Vali beyi çalışır vaziyette görünce ben şaşırdım. Kapılar açık randevu yok elimizi kolumuzu sallayarak valinin karşısında kendimizi bulduk.

Vali bey bizi ayakta karşıladı. “başkan hoş geldin” dedi. Başkan da sayın valim “hoş bulduk” dedi. Bizleri tanıttı. Muhtarımız, öğretmenimiz ve azamız deyince vali bey - işte ben buna heyet derim. Başkan, muhtar, aza ve öğretmenden oluşan örnek bir heyet- dedi. Arkasından Başkan: Sayın Valim “biz yine geldik” dedi. Vali bey “başkan sen boynunu eğerek yine geldin de boşa geldiniz, şu anda mümkün değil size dozer vermemiz. Dozerler güvenlik yollarında çalışıyorlar.” dedi.

Bu arada Vali bey bize yer gösterdi. Birer de çay ikram etti. Çaylar içilirken görüşmeler sürerken başkan akşamdan birlikte yazdığımız dilekçeyi Vali beye uzattı… neredeyse bir sayfa olan dilekçemizi Vali bey okudu inceledi. Gözlüklerinin üzerinden şöyle bir süzdü bizleri. Bana dönerek bu dilekçeyi hocam sen mi yazdın? diye sordu. Ben de “birlikte yazdık” dedim. Vali bey (Recep Yazıcıoğlu- Erzincan Valisi ) “yahu gardaşım öyle bir dilekçe yazmışsınız ki bu dilekçeyi geri çevirmek mümkün değil” dedi. Bu arada orada bulunan çikolata kutusunu elime tutuşturarak misafirlere ikram etmemi istedi Vali bey. Ben de misafirlere ikram ettim. Dilekçemizi Vali bey acil olarak köy hizmetlerine sevk etti. Arkasından da Köy Hizmetleri İl Müdürünü telefonla arayarak talimat verdi. Müdür bey “burada muhteşem bir heyet var ben geri çeviremedim gereğini yap Kardere heyetini sana gönderiyorum. Taleplerini ivedili olarak yerine getir” dedi. Birkaç dakika sondada valilikten ayrıldık köy hizmetlerine gittik.

Biz köy hizmetlerindeki görüşmelerimiz sürerken dozer tıra yüklenip yola çıkmıştı. Akşam köye döndüğümüzde dozeri top sahasında görünce hepimiz bayram ediyorduk. Başkan hemen bir bayrak bulup dozerin önüne astı. Kendisi de dozerin paletlerinin üzerine çıkarak hatıra resimleri çektiriyordu. Artık dozer gelmiş Aksu çalışmaları başlayacaktı. Köyde bir sevinç bir mutluluk bir bayram havası vardı. İnsanlar bütün sıkıntılarını unutmuş, hatta kırgınlıklar bir tarafa bırakılmış birlik beraberlik başlamıştı. Herkes inanmıştı. Bu su mutlaka gelecek aylarca alamadığımız dozer artık sağa inmişti.

Ben gerek başkanın gerekse vali beyin konuşmalarına çalışmalarına bizzat şahit olmuş canlı kaynaklardan biriyim. Başkanın nasıl bir çaba sarfettiğini en iyi bilenlerden biriyim. Özelikle beni “köyümüzün öğretmenidir” diyerek tanıtmasını hiç unutamam. Allah rahmet eylesin. Belki aksu geldi, belki cevizlik kuruldu. Belki daha birçok hizmetler yapıldı ama onunla çalıştığım yılları hiç unutamadım. Devamlı o yılları özlüyorum. O’nun bana “siz nasıl eğitimcisiniz, neden aydınlatma görevinizi yapmıyorsunuz” diye çıkışmalarını dahi arıyorum ve de özlüyorum. Tanıdığım çok değerli aydın ve ileri görüşlü bir insandı. Allah rahmet eylesin. Efsane bir vali ve efsane bir dernek başkanıyla tanışmış olmanın mutluluğunu onurunu her zaman yaşıyorum.

İsmail HİÇDÖNMEZ

14.01.2011, Erzincan

Kardere Doğa ve İnsan Manzaraları-1

Kardere'de Bir Başarı Öyküsü

Hayallerinin peşinden giderek KARDERE'de Bakırcılık Sanatını başlatan ve bugünlere getiren; 

Umutlarını Bakır'a nakşederek yaşamın her alanında var olduğunu gösteren idealist, girişimci ve çalışkan insanlarımızın öyküsü. 

Kardere'de Otantik Araç-Gereç Koleksiyonu / Abdullah Bozdemir

Sessizce hayatlarımızdan çekildiler. Artık onlara ihtiyacımız yoktu çünkü! yoktu karasabana artık ihtiyacımız, dövene, harman makinesine, gaz lambasına… atıldılar, kırıldılar, satıldılar birer birer!...

Oysa onlar el emeği, göz nuruydular… makinelerde üretilenlerden çok farklı, çok anlamlıydılar; çoğunun bir eşleri daha yoktu… onları yok ederken, yok olmalarına seyirci kalınırken geçmişimizin izlerinin de bir şekilde yok edildiğini pek düşünmüyoruz maalesef…

Herkeste olmasa bile mutlaka bir yerlerde toplanmalı sergilenmeliydiler; bu izler silinmemeliydi! Bu kültürel mirasın değerlendirilmesi bireysel çabaların yanında gönül isterdi ki kurumsal düzeyde de ele alınsın…

Bu konuda ki sevindirici haber, bireysel çabaların her geçen gün artmasıdır. Ancak burada önemli olan kişisel tasarruftan ziyade bu koleksiyonların toplumumuzla paylaşılmasıdır. Buna en iyi örnek köy ziyaretimizde görme ve kayıt etme imkanı bulduğumuz  Binali Bozdemir’ in Otantik Araç-Gerek Koleksiyonu oldu.  

Kardereli zanaatkarlardan Binali Bozdemir, emeklilik günlerini geçirdiği köyde, kültür mirasımız için çok önemli olan bir çalışmaya imza atmaktadır. Kardere ve yakın yörelerdeki evlerde, tarımda, hayvancılıkta ve ticarette kullanılan araç- gereçlerden oluşturduğu otantik koleksiyonunu bizimle paylaşan ve bunların kullanım amaçlarını anlatan Binali bey, amacının; kıyıda köşede kalmış ve her geçen gün biraz daha eksilen bu kültür mirasımızın son izlerini bir araya getirerek; gelecek kuşakların köyümüzün sosyal ve ekonomik yaşam kültürüyle buluşmalarına bir nebze olsun katkı sağlamak olduğunu ifade etti.

Komşu ve dostlarının bu konuda kendisine çok destek verdiğini; kıyıda köşede kalmış kullanılmayan ürünlerini vererek bu kültürün yaşamasına büyük katkıda bulunduklarını belirterek; kendilerine aracılığımızla bir kez daha teşekkür etti. 

Bizde kendisine ve bu değerli koleksiyonun oluşumuna ürünleriyle destek veren tüm hemşehrilerimize kültür mirasımıza yapmış oldukları bu çok değerli katkıları için teşekkür ederiz.

Akpınar / Yusuf Ziya ADEMHAN

Uzun zamandan beri öyküsünü, ıstırap ve mutluluklarını duyarak bizzat bir an önce gelip görüp izlemeyi şiddetle arzulamakta olduğum Kardere’ ye bugün geldiğimde, ününü duyarak merak etmekte olduğum toplum kalkınmasındaki azim ve mücadelelerini, asırlardır temel sorunları olan “AKPINAR” gözesini 3 bin metreden köyün arazilerini sulamak için tüm köy halkı ile ilk çalışma günlerine rastlayarak izleme fırsatını bulabilmiş olmamı, Tanrının bir lütfu olarak kabul ediyorum.

Ben bugün Kardere köylerinden çok daha mutluyum. Çünkü bugün başlamış olan “AKPINAR” ı köye getirme girişiminin inşallah yüzde yüz gerçekleşebileceğine katiyetle inanmış bulunuyorum. Karderelilerin şimdiye kadar köylerine ve bölgelerine maddi ve manevi yönden yapmış olduklarına bundan sonrada neler ve neler yapabileceklerinin en kesin delilidir.

Kardere köylülerinin, köylerinin istikbali için bugün 7’ den 70’ e hepsinin, imece halinde izlemiş olduğum Türklük namına iftihar ve ibret verici çalışmaları yaşadığım sürece gözlerimin önünden ve hayalimden gitmeyecektir. Ancak, burada köylümüzün ülke kalkınmasında insan üstü fedakarlık ve çalışmalarıyla sağlamış oldukları, olumlu sonuçlardan çok büyük gurur ve mutluluk duyarken hala devletin bu köye gerekli desteği gösterememiş olmasından da o ölçüde üzüntü duydum.

Devletimizin bu örnek köye ve örnek insanlara bir an önce el uzatacağı ümidim bana teselli olmaktadır.Kardereli hemşehrilerimi, dernekleri, yöneticileri ve tüm halkıyla içten ve saygı ile kutlarım.

Yusuf Ziya Ademhan
Gazeteci ve Yazar - 1978

Yusuf Ziya Ademhan

1928'de Kemaliye'nin Akçalı (Sesik) köyünde doğmuştur. İlkokulu köyünde, ortaokulu Kemaliye'de bitirmiş, Ankara, Altındağ Lisesi'nden mezun olmuştur. Ankara Ulus Gazetesi'nde yazılar yazmıştır. Metin Toker ile çıkardığı Akis Der­gisi'nde çıkan yazılan Basın Kanunu'na aykın bulunduğundan üç yıl ceza almıştır.

Ankara Gazeteciler Cemiyeti'nden emekli olmuştur. Sürekli basın kartı sahibiydi. Kendisini doğa fotoğrafçılığına adamıştı. Aynı za­manda şairdi. Köy köy, dağ dağ dolaşmıştır. Erzincan ve Kemaliye yöresinde çektiği fotoğraflarla ünlendi. Adeta çektiği fotoğraflarla yörenin tarihini yazdı. Kemaliye, İliç, Kemah onun fotoğraflanyla anılara yerleşti. Yine bir gün dağlara doğru tırmandı. 6 Temmuz 1991'de Kemah Koçkar köyü yaylalarına doğru gitti. Dört-Beş saatte döneceğini söylediği halde, bir daha dönmedi ve aylarca aranmasına rağmen kendisinden bir daha haber alınamadı.

Fotoğraf : Yusuf Ziya Ademhan

Kardere Köyü (Ihtik-i Ulya) / Yılmaz KURT

Pastırma Yazı’nın son günlük güneşlik günlerinden bir Kasım Çarşamba’sında, Şikar’dan yukarı kıvrıla kıvrıla çıkan yoldan Aktepe Tarlaları mevkiine geldiğimizde, karşımızda sırtını arkasındaki Kale, Köyünbaşı Taşı ve Tıhmirik tepelerine yaslanmış, güz güneşiyle ısınır bir halde bulduk, kar kadar pak Kardere’yi. Bütün evler hasretle, sanki yoldan gelecek sahiplerinin yolunu gözler gibi yola bakıyor gibiydi. Köye girdiğimizde kimsecikler gözükmüyordu ortalıkta. Neden sonra köyün kadim bekçilerinden Hasan VAROL ve Hüseyin KURT bulunup geldiler. Muhtarlık binasının yanındaki mail-i inhidam (yıkılmaya meyletmiş) bir binanın yanındaki boşluğa konulan birkaç sandalyeye oturduk, tercihimiz doğrultusunda. Hem hasbihal edelim, hem de istifade edelim güz güneşinden diye. Oturduğumuz yerden, aynı zamanda, köyün her daim nazar eylediği Sırıklı, Kurunlu Pınar ve Galaplı Tepelerinin üstündeki çizgiden ufku kaplayan Munzur’lar silsilesinin karla kaplı zirvelerinin manzarasını zevkle seyir imkanına da sahiptik.Biz sorduk, Hasan Emmi anlattı: ”Kemah’a 28 km olan köyü eskiden 60 haneydi. Şimdi ise yaz aylarında hayli artsa da, kış aylarında 25 hane kalıyor sürekli olarak. Köyün kalabalık zamanlarında 4000 keçi-koyun, 300 sığır ve her hanenin 2’şer katırı, kısrağı ve merkebi vardı. Haziran dedimi, Sorguz, Boğazınbaşı, Ağdaş’ın Önü ve Gülan Dağındaki Tozluca Yaylalarına çıkar 10. aya kadar kalırdık. Nerede o eski günler şimdi hayvan kalmadı köyümüzde Kaymakam Bey.” Köylerinin ismini, kar gibi pak manasına Kardere koymuşlar. Köyde Tataristan’dan gelme Tataroğulları, Azerbeycan’dan gelme Gündüzler, Çakarlar, Yenigünler, Bozdemirler sülaleleri varmış. Evlere şebeke olarak da dağıtımı yapılan içme suları Köşmer Dere’sinden geliyormuş. 1926 da açılan köyün ilkokulu 11 öğrencisiyle açık olup eğitim veriyor. Evler taş, kerpiç ve ahşabın birlikte kullanılmasıyla Bağdadi olarak inşa edilmiş. Maalesef köyün içinde bakımsızlıktan ve terkedilmişliğin hüznünden viraneye dönmüş eski evler ve haneler var. Köylüler, bu evlerin sahipleri gelip evlerine bakmıyorlarsa da, maddi-manevi bize her türlü yardım ve desteği yaparlar İstanbul’dan sağolsunlar diyorlar.

İstanbul’da şimdilerde 150 haneye ulaşan Kardere’liler 1951 de “Kardere Köyünü Kalkındırma Derneğini” kurmuşlar. Dernek Başkanı Orhan BOZDEMİR bu işin hakkını vererek, bundan öte gönlünü ve ömrünü bu köye vererek bıkmadan usanmadan hala çalışıyor ve çabalıyor.1959 dan beri bu sıfatını enerjisini muhafaza ediyor. Hele bu köylülerin, 6km mesafedeki Akpınar’ın suyunu, sulama suyu olarak getirmek için verdikleri bir uğraş varki, Sayın BOZDEMİR ve Deniz YÜCEL’den başlayarak herbiri bir Ferhad olup, dağları delmek uğruna da olsa bu suyu köyün üstündeki sırttan aşağı akıtmaya ahdetmiş.  Hatta belki sırttan aşağı Akpınar’ın suyu aktığı gün, Şirin’in çeşmeye su doldurmaya geleceğine olan inancın aşkı ve muhabbetiyle bu işe gönül vermişler gibi.

Tabi İstanbul’daki bütün Kardereliler de yekvücut bir halde arkasında. Bunların bir de Kanada’lı Elizabeth Mac CALLUM adında bir hemşehrileri varmış. Erozyonla mücadeleye ve ağaçlandırmaya gönül veren bu insanı köylerine getirmişler. Dernek faaliyeti olarak da, köyün üstündeki 25 hektarlık araziyi orman sahası ilan ederek, 1962 de 60 000 badem, 7000 huş, 5000 çam, 1000 iğde ve 500 karaağaç dikmişler. 1965 de 15 000 çam, 7500 huş, 2500 akçaağaç daha dikmişler olup bugün yaklaşık 200 000 ağaç burada büyümekte va bir orman halini almak üzeredir. Zaten bir zamanlar buralarda büyük ağaçlarla ormanlar varmış. Eski bir hikayeye göre, bu mevkide bir kız, hasmından kendini kurtarmak için bir ağaca tırmanmış ve hiç yere ayak basmadan bir km öteden yere inmiş ve böylelikle tehlikeyi atlatmış. 

Köyün Sınırları : (Y.Ihtik-A.Ihtik) Doğusu; Sarıtaş, Serhoş Mağarası, Sağırtaş, Sınır Deresi, Sivri Cendürek, Kaşmer Deresi, Sınır Gediği, Harabe Değirmen, Akpınar, Akkaş, Sırıklı, Sarısırt, Musani Çıralığı ve Gökkıra, Batısı; Atma Çayı, Deve Uçan, Kızıl Kıran, Salın Taş,Karaburun, Mollaoğlu Deresi, Baykuş Deresi, Mangik Yurdu, A.İhtik Odun Yolunu takiben Korkop Susuzu, Korkop Sığır yatağının Başındaki Karataş, Çağıllı Pınar, Kara Mehmet Deresi ve Ahik Yurdu, Kuzeyi; Bergisor Yaylasını takiben karşısındaki Büyüktaş, Diştaş, Davar Yatağı, Lafonun Taşı, Hasan Yaylası, Molla Ahmet Yaylası, Çoban Böğürden ve Hama Yaylasını takiben Şikonun Yaylası, Güneyi; Atma Çayı, Komtarla, Bozikoğlu Çukurunu takiben Fırat Göreneği ve Sarıtaş.

Yılmaz KURT
(1995-1997 Kemah Kaymakamı)

Erzincan Valisi Refik A. ÖZTÜRK 'ün Kardere Anısı

İstanbul' da ki derneklerimize köylerine ceviz fidanı dikmelerini, ceviz ormanları kurmaları çağrısında bulunmuştum. Kardere Köyümüz bunun ilk denemesini yapmış, 5km. uzaktan su getirmeyi kafalarına koymuştu. 40 yıl uğraştılar ve muratlarına erdiler.

Suyu akıttığımız günün töreni hayatımın en güzel hatırasıydı inanın. İnsanların hayata sarılışında ki o inanılmaz sadelikten çok etkilenmiştim.

Refik A. ÖZTÜRK
Erzincan Valisi (2003-2006)